ภาพรวม
นิยามของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ (allergic rhinitis) หรือที่เรียกว่าไข้ละอองฟาง (hay fever) หรือโรคโพรงจมูกและไซนัสอักเสบจากภูมิแพ้ (allergic rhinosinusitis) จะอธิบายในส่วน ‘บทนำ (Introduction)’
โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นโรคที่พบได้ประมาณร้อยละ 5 – 10 ของประชากรทั่วโลก ในหัวข้อ ‘ระบาดวิทยา (Epidemiology)’ ได้อธิบายถึงรายละเอียดเกี่ยวกับจำนวนผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ทั่วโลกไว้อย่างครอบคลุม
แม้ว่าการเกิดภาวะไวต่อสารก่อภูมิแพ้ในโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยส่งเสริมหลายประการ แต่กลไกสำคัญหลักยังคงเป็นปัจจัยทางพันธุกรรมและการสร้างแอนติบอดีชนิด IgE ซึ่งมีการอธิบายรายละเอียดไว้ใน ‘หัวข้อพยาธิสรีรวิทยา (Pathophysiology)’
โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มีหลายประเภท โดยสามารถจำแนกได้ตามความรุนแรงและความถี่ของอาการรวมถึงรูปแบบการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ ซึ่งรายละเอียดของแต่ละประเภทได้มีการอธิบายไว้ในหัวข้อ ‘การจำแนกประเภท (Classification)’
โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เป็นโรคที่พบได้ประมาณร้อยละ 5 – 10 ของประชากรทั่วโลก ในหัวข้อ ‘ระบาดวิทยา (Epidemiology)’ ได้อธิบายถึงรายละเอียดเกี่ยวกับจำนวนผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ทั่วโลกไว้อย่างครอบคลุม
แม้ว่าการเกิดภาวะไวต่อสารก่อภูมิแพ้ในโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาจเกี่ยวข้องกับปัจจัยส่งเสริมหลายประการ แต่กลไกสำคัญหลักยังคงเป็นปัจจัยทางพันธุกรรมและการสร้างแอนติบอดีชนิด IgE ซึ่งมีการอธิบายรายละเอียดไว้ใน ‘หัวข้อพยาธิสรีรวิทยา (Pathophysiology)’
โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้มีหลายประเภท โดยสามารถจำแนกได้ตามความรุนแรงและความถี่ของอาการรวมถึงรูปแบบการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้ ซึ่งรายละเอียดของแต่ละประเภทได้มีการอธิบายไว้ในหัวข้อ ‘การจำแนกประเภท (Classification)’
การซักประวัติและการตรวจร่างกาย
ผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ โดยทั่วไปจะมีอาการคันจมูก น้ำมูกไหล คัดจมูก แน่นจมูก ไอ จาม และมีเสมหะไหลลงคอ อาการอื่น ๆ จะอธิบายในส่วนของ ‘อาการแสดงทางคลินิก (Clinical Presentation)’
ในหัวข้อ ‘การตรวจร่างกาย (Physical examination)’ จะอธิบายถึงอาการและอาการแสดงที่สำคัญในการวินิจฉัย ในหัวข้อ ‘ประวัติผู้ป่วย (History)’ ได้ระบุข้อมูลสำคัญที่ควรสอบถามจากผู้ป่วย เพื่อช่วยในการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม
ในหัวข้อ ‘การตรวจร่างกาย (Physical examination)’ จะอธิบายถึงอาการและอาการแสดงที่สำคัญในการวินิจฉัย ในหัวข้อ ‘ประวัติผู้ป่วย (History)’ ได้ระบุข้อมูลสำคัญที่ควรสอบถามจากผู้ป่วย เพื่อช่วยในการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาอย่างเหมาะสม
การวินิจฉัย
ในหัวข้อ ‘การตรวจทางห้องปฏิบัติการและอื่น ๆ (Laboratory Tests and Ancillaries)’ ได้กล่าวถึงการทดสอบภูมิแพ้ ซึ่งมีบทบาทสำคัญทั้งในการวางแผนการรักษาและการระบุสารก่อภูมิแพ้ เพื่อช่วยให้ผู้ป่วยสามารถหลีกเลี่ยงปัจจัยกระตุ้นได้อย่างเหมาะสม
ส่วนหัวข้อ ‘การวินิจฉัยแยกโรค (Differential Diagnosis)’ ได้รวบรวมโรคอื่น ๆ ที่มีอาการคล้ายคลึงกับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และควรได้รับการแยกออกจากการวินิจฉัย นอกจากนี้ยังมีข้อมูลเกี่ยวกับโรคหืดจากภูมิแพ้ (allergic asthma) รวมอยู่ด้วย
ส่วนหัวข้อ ‘การวินิจฉัยแยกโรค (Differential Diagnosis)’ ได้รวบรวมโรคอื่น ๆ ที่มีอาการคล้ายคลึงกับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้และควรได้รับการแยกออกจากการวินิจฉัย นอกจากนี้ยังมีข้อมูลเกี่ยวกับโรคหืดจากภูมิแพ้ (allergic asthma) รวมอยู่ด้วย
การจัดการและการรักษา
การจัดการโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้จะขึ้นกับอาการแสดง สารก่อภูมิแพ้ และ การใช้ visual analog scales (VAS) โดยค่าพารามิเตอร์ที่นำมาใช้ประเมินโรคจะอธิบายในหัวข้อ ‘การประเมิน (Evaluation)’ การใช้ VAS เพื่อประเมินการรักษาและการใช้ MACVIA-ARIA Sentinel NetworK for Allergic Rhinitis (MASK-Rhinitis) จะอธิบายในส่วนนี้เช่นกัน
การรักษาโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้จะขึ้นกับระยะเวลาที่เกิดอาการและความรุนแรงของโรค โดยแนะนำให้ใช้การรักษาแบบขั้นบันได (stepwise approach) ในผู้ป่วยวัยรุ่นจนถึงวัยผู้ใหญ่ หากอาการดีขึ้นให้พิจารณาปรับการรักษาลง แต่หากอาการแย่ลงให้ปรับการรักษาขึ้น รายละเอียดในส่วนนี้จะอธิบายในหัวข้อ ‘หลักการรักษา (Principles of Therapy)’
การรักษาจะพิจารณาตามระยะเวลาและความรุนแรงของอาการ โดยแนะนำให้ใช้แนวทางการรักษาแบบเป็นขั้นตอน (stepwise approach) ในวัยรุ่นและผู้ใหญ่ ทั้งการลดระดับการรักษา (step-down therapy) เมื่ออาการดีขึ้น และการเพิ่มระดับการรักษา (step-up therapy) เมื่ออาการรุนแรงขึ้น ซึ่งรายละเอียดของทั้งสองแนวทางได้อธิบายไว้ในหัวข้อหลักการรักษา (Principles of Therapy)
พิจารณาใช้ยารักษาอาการของโรค เช่น ยากลุ่ม anticholinergics, corticosteroids, immunotherapy เป็นต้น โดยรายละเอียดในส่วนนี้จะอธิบายในหัวข้อ ‘การรักษาด้วยยา (Pharmacological Therapy)’
แนวทางการหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้และการให้ความรู้ผู้ป่วยเป็นส่วนสำคัญในการจัดการโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ โดยมีรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อ ‘การรักษาโดยไม่ใช้ยา (Non-pharmacological)’
การลดขนาดเยื่อบุจมูกส่วนล่าง (inferior turbinate reduction) เป็นการผ่าตัดที่ทำได้ในผู้ป่วยที่เป็นโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เรื้อรัง โดยจะอธิบายเพิ่มเติมในส่วน ‘การผ่าตัด (Surgery)’
หากมีข้อบ่งชี้ที่เหมาะสม ควรส่งต่อผู้ป่วยไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิคุ้มกันวิทยาหรือภูมิแพ้ โดยข้อบ่งชี้ในการส่งต่อผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ได้กล่าวไว้ในหัวข้อ ‘การติดตาม (Monitoring)’
การรักษาโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้จะขึ้นกับระยะเวลาที่เกิดอาการและความรุนแรงของโรค โดยแนะนำให้ใช้การรักษาแบบขั้นบันได (stepwise approach) ในผู้ป่วยวัยรุ่นจนถึงวัยผู้ใหญ่ หากอาการดีขึ้นให้พิจารณาปรับการรักษาลง แต่หากอาการแย่ลงให้ปรับการรักษาขึ้น รายละเอียดในส่วนนี้จะอธิบายในหัวข้อ ‘หลักการรักษา (Principles of Therapy)’
การรักษาจะพิจารณาตามระยะเวลาและความรุนแรงของอาการ โดยแนะนำให้ใช้แนวทางการรักษาแบบเป็นขั้นตอน (stepwise approach) ในวัยรุ่นและผู้ใหญ่ ทั้งการลดระดับการรักษา (step-down therapy) เมื่ออาการดีขึ้น และการเพิ่มระดับการรักษา (step-up therapy) เมื่ออาการรุนแรงขึ้น ซึ่งรายละเอียดของทั้งสองแนวทางได้อธิบายไว้ในหัวข้อหลักการรักษา (Principles of Therapy)
พิจารณาใช้ยารักษาอาการของโรค เช่น ยากลุ่ม anticholinergics, corticosteroids, immunotherapy เป็นต้น โดยรายละเอียดในส่วนนี้จะอธิบายในหัวข้อ ‘การรักษาด้วยยา (Pharmacological Therapy)’
แนวทางการหลีกเลี่ยงสารก่อภูมิแพ้และการให้ความรู้ผู้ป่วยเป็นส่วนสำคัญในการจัดการโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ โดยมีรายละเอียดเพิ่มเติมในหัวข้อ ‘การรักษาโดยไม่ใช้ยา (Non-pharmacological)’
การลดขนาดเยื่อบุจมูกส่วนล่าง (inferior turbinate reduction) เป็นการผ่าตัดที่ทำได้ในผู้ป่วยที่เป็นโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้เรื้อรัง โดยจะอธิบายเพิ่มเติมในส่วน ‘การผ่าตัด (Surgery)’
หากมีข้อบ่งชี้ที่เหมาะสม ควรส่งต่อผู้ป่วยไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิคุ้มกันวิทยาหรือภูมิแพ้ โดยข้อบ่งชี้ในการส่งต่อผู้ป่วยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ได้กล่าวไว้ในหัวข้อ ‘การติดตาม (Monitoring)’
