Rhinitis Allergic โรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ Initial Assessment

อาการแสดงที่สำคัญของโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ ได้แก่ คันจมูก น้ำมูกไหล คัดจมูก แน่นจมูก ไอ จาม และมีน้ำมูกไหลลงคอ



อาการอื่น ๆ ที่พบได้ เช่น ปวดศีรษะ เยื่อบุตาอักเสบ คันตา การรับรู้กลิ่นลดลง ไอในช่วงเช้า มีปัญหาการนอนหลับ ง่วงนอนมากผิดปกติในเวลากลางวัน มีภาวะหายใจผิดปกติขณะหลับหรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ (obstructive sleep apnea) อาการข้างต้นสามารถดีขึ้นหรือหายได้เอง ทั้งในกรณีที่ได้รับการรักษาและไม่ได้รับการรักษา

ในการซักประวัติผู้ป่วย ควรสอบถามเกี่ยวกับประวัติครอบครัวหรือประวัติส่วนตัวเกี่ยวกับโรคภูมิแพ้และภาวะที่เกี่ยวข้อง ซึ่งรวมถึง โรคหืด (asthma) โรคผื่นภูมิแพ้ผิวหนัง (eczema/atopic dermatitis) โรคจมูกอักเสบ (rhinitis) โรคไซนัสอักเสบเรื้อรัง (chronic sinusitis) โรคภูมิแพ้อาหาร (food allergy) การแพ้ยา (โดยเฉพาะ aspirin หรือยาในกลุ่ม nonsteroidal anti-inflammatory drugs; NSAIDs)

สำหรับผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ระดับรุนแรงและ/หรือเรื้อรังควรประเมินภาวะหืดจากภูมิแพ้ร่วมด้วย เนื่องจากผู้ป่วยโรคหืดส่วนใหญ่ (≥80%) มักมีโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ร่วมด้วย โดยสามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับการวินิจฉัยและประเมินอาการได้จากแผนภูมิการจัดการโรคหืด (Asthma disease management chart)

ควรประเมินรูปแบบการเกิดอาการ ได้แก่ ช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการ ปัจจัยกระตุ้น ความสัมพันธ์กับฤดูกาล และการตอบสนองต่อการรักษาบางชนิด นอกจากนี้ ควรซักประวัติการสัมผัสสารก่อภูมิแพ้อย่างละเอียด ทั้งจากสถานที่ทำงาน บ้าน โรงเรียน รวมถึงการสัมผัสควันบุหรี่ทั้งทางตรงและทางอ้อม

ควรมีการตรวจร่างกายอย่างละเอียดในระบบต่าง ๆ ทั้งหมดที่อาจได้รับผลกระทบจากภาวะภูมิแพ้ โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีประวัติโรคจมูกอักเสบ

ในการตรวจโพรงจมูก แนะนำให้ตรวจด้วยการส่องกล้อง (endoscopy) โดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญ ซึ่งอาจพบภาวะเยื่อจมูกบวม (swollen nasal turbinates) หรือมีน้ำมูกไหล โดยน้ำมูกอาจมีลักษณะใสเป็นน้ำ ขุ่น หรือมีสีซึ่งอาจบ่งชี้ถึงภาวะแทรกซ้อนอื่นที่พบร่วมกับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ได้



ควรส่งผู้ป่วยไปพบแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเมื่อพบอาการที่บ่งชี้ถึงความผิดปกติของโครงสร้างมากกว่าโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้ เช่นเนื้องอก (tumors) ติ่งจมูก (nasal polyps) ผนังกั้นช่องจมูกคด (septal deviation)

ผลการตรวจร่างกายอื่น ๆ ที่อาจพบได้ ได้แก่ เยื่อบุตาอักเสบ ขอบตาคล้ำ (“allergic shiners” ซึ่งเป็นรอยคล้ำใต้ตาที่เกิดจากภาวะเลือดคั่งในหลอดเลือดดำ) รอยพับใต้เปลือกตาล่าง (Dennie-Morgan lines) รอยพับบริเวณสันจมูก (nasal crease หรือ “allergic salute”) จากพฤติกรรมเช็ดหรือดันจมูกบ่อย อาการบวมรอบดวงตา (periorbital edema) และผนังคอหอยที่มีลักษณะขรุขระคล้ายหินกรวด (cobblestoning) นอกจากนี้ ผู้ป่วยบางรายอาจพบลิ้นลายแผนที่ (geographic tongue) ร่วมด้วย

การวินิจฉัยโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อาศัยข้อมูลจากประวัติทางคลินิก การตรวจร่างกาย และการตรวจวินิจฉัยเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ โดยเฉพาะในกรณีที่มีข้อจำกัดในการตรวจร่างกาย เช่น การแพทย์ทางไกล (telemedicine) อาจให้การวินิจฉัยเบื้องต้นได้จากประวัติอาการที่เข้าได้กับโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้อย่างน้อย 2 อาการขึ้นไป เพื่อหลีกเลี่ยงความล่าช้าในการเริ่มรักษา ทั้งนี้ยังจำเป็นต้องมีการตรวจร่างกายและการตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติมเพื่อยืนยันโรคและวางแผนการดูแลรักษาต่อไป